Mag AI op de basisschool? Alles over het voorgestelde AI-verbod

november 5, 2026

Ethiek en Verantwoordelijkheid | Onderwijsbeleid en Regelgeving

Mag AI op de basisschool? Alles over het voorgestelde AI-verbod

Laatst bijgewerkt: 5 november 2026. We werken dit artikel bij zodra het kabinet reageert. Dat wordt in december 2026 verwacht.

Op 3 november 2026 nam de Tweede Kamer een motie aan die het kabinet vraagt om generatieve AI te verbieden voor leerlingen in het primair onderwijs. Sindsdien leven er veel vragen. Mogen leerlingen nog met ChatGPT werken? Mag een leerkracht AI gebruiken om lessen voor te bereiden? En wat moet een school nu doen?

In dit artikel zetten we op een rij wat er precies is besloten, wat (nog) niet, en hoe verschillende partijen ernaar kijken. Zo kun je als leraar, schoolleider, bestuurder, ICT-coördinator of ouder zelf een afgewogen beeld vormen.

In het kort

Er is nog geen verbod. De Kamer heeft een motie aangenomen. Dat is een verzoek aan het kabinet, geen wet of regel.
Het gaat om leerlingen in het primair onderwijs. AI-gebruik door leraren valt buiten de motie.
Het kabinet reageert naar verwachting in december, als onderdeel van het Regieplan Digitalisering.
Veel is nog onduidelijk, zoals de ingangsdatum, of huiswerk meetelt en hoe het zit met educatieve AI in lesmethodes.
Voor scholen verandert er op dit moment niets. Wel is het een goed moment om de eigen AI-afspraken tegen het licht te houden.

Wat heeft de Tweede Kamer besloten?

Tijdens het debat over de onderwijsbegroting op 29 oktober diende Volt-Kamerlid Laurens Dassen een motie in, samen met negen mede-indieners, onder wie CDA-Kamerlid Etkin Armut. Volgens de NOS steunden bij de indiening tien fracties het voorstel, samen goed voor 88 van de 150 zetels. Op 3 november werd de motie aangenomen.

De motie (Kamerstuk 37 020 VIII, nr. 84) vraagt het kabinet om in het Regieplan Digitalisering uit te werken hoe het onderwijs als geheel zich aanpast aan AI. Een verbod op het gebruik van generatieve AI door leerlingen in het primair onderwijs moet daar volgens de Kamer minimaal onderdeel van zijn.

De indieners onderbouwen dat met de ontwikkeling van jonge kinderen. Op de basisschool ontwikkelen leerlingen een groot deel van hun kritisch denkvermogen, creativiteit en verbeelding, en generatieve AI vormt daarvoor volgens de motie een risico.

Dezelfde dag nam de Kamer een tweede motie van Dassen aan. Die vraagt het kabinet om met het funderend onderwijs en de onderwijsraden in gesprek te gaan over goede, gecertificeerde AI-bijscholing voor leraren.

Is AI op de basisschool nu verboden?

Nee. Een aangenomen motie is een verzoek van de Kamer aan het kabinet. Het kabinet bepaalt zelf hoe het daar invulling aan geeft. Formeel kan het een motie ook (gedeeltelijk) naast zich neerleggen, al ligt dat bij een ruime Kamermeerderheid minder voor de hand.

Hoe een eventueel verbod eruit komt te zien, is nog open. Denk aan wetgeving, een landelijke afspraak met de sector of richtlijnen voor scholen. Bij de mobiele telefoon werd eerder gekozen voor landelijke afspraken: sinds het schooljaar 2024-2025 blijven mobieltjes in het primair onderwijs uit de klas.

Wat valt onder generatieve AI?

Generatieve AI is AI die op basis van een opdracht (een prompt) zelf nieuwe tekst, beelden, audio of video maakt. Bekende voorbeelden zijn ChatGPT, Gemini, Copilot en Claude.

Niet alle AI in het onderwijs is generatief. Adaptieve oefenprogramma's die opgaven afstemmen op het niveau van een leerling werken vaak anders. Staatssecretaris Judith Tielen maakte in het debat ook onderscheid tussen algemene generatieve AI en AI die speciaal voor het onderwijs is ontwikkeld. Waar de grens precies komt te liggen, moet het kabinet nog uitwerken.

Geldt het voorstel ook voor leraren?

Nee. De motie gaat uitdrukkelijk over het gebruik door leerlingen. Indiener Dassen ziet juist ruimte voor AI in het werk van leraren, bijvoorbeeld voor lesideeën, teksten op verschillende leesniveaus of oefenvragen. De tweede aangenomen motie, over bijscholing, gaat er zelfs van uit dat leraren beter leren werken met AI.

AI-tools voor leraren en onderwijsondersteunend personeel vallen dus buiten de motie. Dat geldt ook voor platforms die voor leraren zijn gebouwd, zoals Schoolgen, ons eigen AI-platform voor het onderwijs. Een leraar die met AI een les voorbereidt, een tekst vereenvoudigt of een nakijkrubric maakt, valt niet onder het voorgestelde verbod.

Een grijs gebied is AI die een leraar klassikaal inzet. Bespreekt een leerkracht samen met de klas het antwoord van een chatbot, dan gebruiken de leerlingen de tool niet zelf. Dat valt naar verwachting buiten de motie, maar officieel is dit nog niet uitgewerkt.

Waarom willen Kamerleden een verbod?

Eerst de basis. Kinderen moeten eerst zelf leren lezen, schrijven, rekenen en kritisch denken, voordat ze werken met technologie die dat denkwerk kan overnemen. CDA-Kamerlid Armut benadrukt dat leren uit boeken de basis moet blijven.
Zorgen over leerprestaties. De basisvaardigheden van Nederlandse leerlingen staan al langer onder druk. De indieners verwijzen naar PISA-onderzoek waarin leerlingen die generatieve AI gebruiken gemiddeld lager scoren.
Kansenongelijkheid. Volgens Dassen vergroot generatieve AI leerachterstanden. Hij zegt wel te geloven in de kansen van AI, maar niet voor deze leeftijdsgroep.
Lessen van social media. Dassen waarschuwt dat Nederland niet dezelfde fout moet maken als bij social media, dat volgens hem kritiekloos werd omarmd.

De PO-Raad, de sectororganisatie voor het primair onderwijs, begrijpt deze zorgen. Volgens de PO-Raad laat eerste onderzoek zien dat de leeropbrengst daalt als leerlingen veel gebruikmaken van generatieve AI.

Welke kanttekeningen zijn er?

Het kabinet wil eerst zorgvuldig uitwerken. Staatssecretaris Tielen (Onderwijs) ontried de motie. Ze begrijpt de zorgen, maar wil meer tijd om te bepalen hoe AI een plek krijgt in het Regieplan Digitalisering. Volgens haar moet AI het leren altijd ondersteunen en nooit vervangen. Tegelijk vindt ze AI te groot en te complex om het alleen aan scholen over te laten. Ze vroeg Dassen de motie aan te houden tot december, maar dat deed hij niet.
Een totaalverbod is volgens de PO-Raad te abrupt. De PO-Raad deelt de zorgen, maar vindt dat een totaalverbod uit de lucht komt vallen. De raad maakt liever afspraken met het ministerie en experts, en benadrukt dat leerlingen juist moeten leren bronnen te analyseren en kritisch te denken.
Spanning met de nieuwe kerndoelen. In de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid leren leerlingen AI verkennen en verantwoord omgaan met een AI-systeem. Onderwijskundige en leerkracht van groep 8 Barend Last vindt ook dat leerlingen geen onbeperkte toegang moeten hebben, maar vreest dat ze bij een totaalverbod te weinig over AI leren.
Een te breed verbod raakt ook educatieve tools. Er bestaan educatieve chatbots die geen antwoorden geven, maar leerlingen met vragen aan het denken zetten. Ook uitgevers experimenteren hiermee. Volgens Last kan een wettelijk verbod zulke toepassingen onbedoeld ook raken.
Het verschil zit in de manier van inzetten. Kennisnet wijst erop dat de risico's vooral ontstaan bij breed, onbegeleid gebruik van algemene tools die niet voor het onderwijs zijn gemaakt. De meeste waarde ziet Kennisnet in smalle, ondersteunende toepassingen.

Wat is nog onduidelijk?

Wanneer een eventueel verbod ingaat.
Of het alleen om gebruik in de klas gaat, of ook om huiswerk en werkstukken thuis.
Hoe het zit met AI-functies in lesmethodes en educatieve software.
Of klassikaal gebruik onder begeleiding van de leerkracht is toegestaan.
Hoe lessen óver AI samengaan met een verbod op het gebruik ervan.
Of er ruimte blijft voor hulpmiddelen voor leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte.
Hoe een verbod wordt gehandhaafd, en wie daarvoor verantwoordelijk is.

Hoe gaan andere landen ermee om?

Nederland is niet het enige land dat hierover nadenkt.

Noorwegen kondigde in juni 2026 aan dat basisschoolleerlingen (6 tot 13 jaar) vanaf het nieuwe schooljaar vrijwel geen generatieve AI meer gebruiken, in de klas én bij huiswerk. In het voortgezet onderwijs wordt AI stapsgewijs ingevoerd, op voorwaarde dat docenten goed zijn opgeleid en leerlingen eerst AI-vaardigheden hebben geleerd.
New York verbiedt dit schooljaar, als proef van een jaar, generatieve AI voor leerlingen tot de high school (ongeveer 14 jaar). Leraren mogen AI wel gebruiken, bijvoorbeeld voor lesvoorbereiding en administratie. Oudere leerlingen krijgen lessen in AI-geletterdheid.

Beide voorbeelden maken onderscheid tussen leeftijden, en tussen leerlingen en leraren.

Wat betekent dit voor jou?

Voor leraren in het primair onderwijs

Voor nu verandert er niets aan je dagelijkse werk. AI gebruiken voor je eigen voorbereiding valt buiten de motie. Laat je leerlingen zelf met generatieve AI werken, volg dan de afspraken van je school en houd de uitwerking van het kabinet in de gaten. Lessen over AI, bijvoorbeeld over hoe een chatbot werkt en waarom die fouten maakt, blijven belangrijk voor de kerndoelen digitale geletterdheid. Dat kan ook zonder dat leerlingen zelf een chatbot gebruiken.

Voor schoolleiders en besturen

Dit is een goed moment om te kijken of je school heldere AI-afspraken heeft. Volgens een Kamermotie van juni had nog maar zo'n 5 procent van de scholen in het funderend onderwijs AI-beleid. Maak in die afspraken onderscheid tussen gebruik door leerlingen en door medewerkers, en ga na welke AI-functies in je lesmethodes en software zitten.

Let daarnaast op de Europese AI-verordening (AI Act). Sinds februari 2025 moeten organisaties die AI inzetten ervoor zorgen dat hun medewerkers voldoende AI-geletterd zijn. Die verplichting staat los van een eventueel verbod voor leerlingen. Meer daarover lees je in ons artikel EU AI Act voor scholen: wat moet je nu al regelen?

Voor ICT- en AI-coördinatoren

Breng in kaart welke tools op school in gebruik zijn, wie ze gebruikt en of het om generatieve AI gaat. Controleer ook de leeftijdsgrenzen en privacyvoorwaarden. Veel algemene chatbots hanteren zelf al een minimumleeftijd, vaak 13 jaar. Kennisnet adviseert om informatiebeveiliging en privacy op orde te hebben voordat een school AI-tools inzet.

Voor ouders

Uit de Staat van de Ouder 2026 van Ouders & Onderwijs blijkt dat driekwart van de ouders niet weet hoe de school van hun kind met AI omgaat. Ouders zijn niet per se voor of tegen AI in de klas, maar willen wel weten wat er gebeurt en waarom. Vraag gerust aan de school welke afspraken er zijn. En thuis kun je hetzelfde gesprek voeren: wanneer helpt AI je kind, en wanneer neemt het juist het denkwerk over?

Voor het voortgezet onderwijs, mbo en hoger onderwijs

De motie gaat alleen over het primair onderwijs. Toch is het debat ook relevant voor het voortgezet onderwijs. Het Regieplan Digitalisering geldt voor het hele funderend onderwijs, en de aangenomen motie over AI-bijscholing gaat over leraren in zowel het po als het vo. Voor mbo en hoger onderwijs verandert er door deze motie niets.

Tijdlijn

Juni 2026: Noorwegen kondigt een vrijwel volledig verbod op generatieve AI aan voor basisschoolleerlingen.
29 oktober 2026: Volt en CDA dienen de motie in tijdens het debat over de onderwijsbegroting. Staatssecretaris Tielen ontraadt de motie.
3 november 2026: De Tweede Kamer neemt de motie aan, net als de motie over AI-bijscholing voor leraren.
December 2026: Het kabinet komt naar verwachting met meer duidelijkheid via het Regieplan Digitalisering.
1 augustus 2027: De nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid gaan naar verwachting in. Scholen krijgen tot 2031 de tijd om ze in te voeren.

Veelgestelde vragen

Mogen basisschoolleerlingen nu nog ChatGPT gebruiken?

Er is geen landelijk verbod. Of leerlingen ChatGPT of andere chatbots mogen gebruiken, hangt op dit moment af van de afspraken van de school. Let daarbij ook op de leeftijdsgrens die de aanbieder zelf hanteert.

Mogen leraren in het primair onderwijs AI blijven gebruiken?

Ja. De motie gaat over leerlingen. Leraren kunnen AI blijven gebruiken voor bijvoorbeeld lesvoorbereiding, differentiatie en administratie, binnen de afspraken van hun school en de privacyregels.

Wanneer gaat een verbod in?

Dat is nog niet bekend. Het kabinet geeft naar verwachting in december meer duidelijkheid. Pas daarna is helder of, wanneer en in welke vorm er regels komen.

Valt AI in lesmethodes en oefensoftware ook onder het verbod?

Dat is nog onduidelijk. De motie spreekt over generatieve AI. Adaptieve oefenprogramma's zijn niet automatisch generatief, maar educatieve chatbots in lesmethodes mogelijk wel. Het kabinet moet die grens nog trekken.

Mogen leerlingen nog wel leren over AI?

Daar lijkt de motie geen bezwaar tegen te hebben. Ze verwijst zelf naar de nieuwe kerndoelen, waarin leerlingen AI leren verkennen. Hoe leren over AI en een verbod op het gebruik ervan samengaan, is wel een van de vragen die het kabinet nog moet beantwoorden.

Over dit artikel

AI voor Onderwijs geeft workshops over AI aan scholen en ontwikkelt Schoolgen, een AI-platform voor het onderwijs. We hebben dus zelf belang bij dit onderwerp. In dit artikel hebben we geprobeerd de feiten en de verschillende standpunten zo neutraal mogelijk weer te geven. Mis je een perspectief of zie je een fout? Laat het ons weten via [email protected].

We werken dit artikel bij zodra het kabinet reageert of er ander belangrijk nieuws is.